PRZEMYSŁ WYDOBYWCZY

Na początku drugiego dziesięciolecia XX w. (i tylko wtedy) polskie Podkarpacie było za­uważalnym producentem ropy naftowej, dając blisko 5% wydobycia światowego.Przemysł wydobywczy rozwijał się przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych i w Ro­sji. W pierwszym dziesięcioleciu XX w. poja­wiła się pierwsza ropa wydobyta w rejonie Morza Karaibskiego, po roku 1920 rozpo­częto wydobycie na Bliskim Wschodzie oraz w Afryce. Krajem przodującym w wydobyciu ropy naftowej były przez ponad 100 lat Stany , Zjednoczone (z wyjątkiem okresu około 1900 r., kiedy krótko na pierwszym miejscu zna­lazła się Rosja). Przez dziesiątki lat uzyski­wano tam ponad 60% całego wydobycia świa­towego.Po II wojnie światowej coraz większego znaczenia zaczyna nabierać Bliski Wschód, który w 1965 r. zdystansował inne regiony, dając 27% wydobycia światowego.

HISTORIA EKSPLOATACJI ROPY I GAZU

Dość rozpowszechnione było także stosowanie ropy jako uniwersalnego lekar­stwa, również w czasach nowożytnych. Pierw­sze na świecie dwa szyby, które stały sią po­czątkiem przemysłowego wydobycia i wyko­rzystania ropy zostały założone w Polsce przez Ignacego Łukasiewicza w miejscowości Bobrka koło Krosna. Był to rok 1852. W ko­palni Bobrka wydobywano (ręcznie) 50 t ropy naftowej na miesiąc. Była ona przerabiana w położonej w pobliżu destylarni Chorkówka. Dnia 31 lipca 1853 r. nafta otrzymana z tej podkarpackiej ropy po raz pierwszy w historii została użyta do oświetlenia. Tego dnia zapa­lono lampy naftowe w Szpitalu Głównym we Lwowie. W dziejach świata rozpoczęła się no­wa epoka, epoka nafty. W 1859 roku pierwszy szyb zbudował w Tek­sasie Amerykanin Edwin Drakę. Nastąpił ży­wiołowy rozwój wydobycia ropy na świecie, które mniej więcej podwajało się co 10 lat.

NA PIERWSZYM MIEJSCU

Na pierw­sze miejsce pod względem zasobów gazu za­równo odkrytych, jak i pozostających do odkrycia, wysuwa się Związek Radziecki (szczególnie obiecująca jest Syberia). Na dru­gim miejscu stoją zasoby Bliskiego Wschodu, w tym głównie Iranu. Cała reszta świata dysponuje ilością około 38% gazu odkrytego i może oczekiwać znalezienia jeszcze około 1/3 nie odkrytych zasobów światowych.Z historii wiemy, że ropa znana była niektó­rym ludom od najdawniejszych czasów. Pierwszym złożem ropy, o którym wzmianka została zapisana w 211 r. p.n.e., było złoże Chi-Chin-Ling w Chinach. Do dziś w tym re­jonie eksploatuje się gaz ziemny.Ludy starożytne wykorzystywały powierz­chniowe złoża asfaltu do budowy dróg (Mezo­potamia) lub np. do mumifikacji zwłok (Egipt).

PONAD POŁOWA ŚWIATOWYCH ZASOBÓW

Znajduje się tu około 60% światowych zasobów ropy pozostającej do wydobycia, co stanowi 85% odkrytych zasobów własnych. Na Bliskim Wschodzie największym potentatem jest Arabia Saudyjska, która tylko w 10% na­ruszyła dotychczas swoje zasoby, stanowiące blisko 30% zasobów światowych. Poza Bliskim Wschodem pozostaje około 40% zosobów odkrytej i jeszcze nie wydoby­tej ropy, z czego najwięcej, tj. około 17% przypada na kontynent amerykański. Zwraca uwagę, że jedynie na terenie Ameryki ilość ropy pozostająca do wydobycia (około 20 mld t) jest mniejsza od ilości ropy, która już została wydobyta (prawie 24 mld t).Jak wynika z podanych zestawień, zasoby gazu ziemnego również nie są rozłożone rów­nomiernie, chociaż mniej jest na świecie kra­jów zupełnie pozbawionych gazu.

NAJZASOBNIEJSZE OBSZARY

Najzasobniejsze obszary roponośne występu­ją na świecie w czterech rozległych rejonach: rejon Zatoki Perskiej obejmujący pola naftowe Arabii Saudyjskiej, Kuwejtu, Iraku, Iranu oraz emiratów arabskich,rejon Zatoki Meksykańskiej i Morza Ka­raibskiego obejmujący Teksas i Luizjanę, ni­zinę nadzatokową w Meksyku oraz obszary roponośne Wenezueli i Kolumbii,tereny roponośne ZSRR w rejonie Morza Kaspijskiego, obszary od Wołgi do Uralu oraz tereny Syberii Zachodniej,rejon Sahary, odkryty w latach pięć­dziesiątych, obejmujący złoża Libii i Algierii oraz rejon delty Nigru.Szczegółowe dane dotyczące rozmieszczenia odkrytych zasobów ropy naftowej wg stanu na dzień 1.01.1979 r. przedstawiono w ta­beli .Dane zamieszczone w tabeli potwierdza­ją to, o czym już była mowa, że żaden rejon świata nie może konkurować z Bliskim Wscho­dem.

PORÓWNANIE ZASOBÓW

Ropa naftowa jest bogactwem bardzo nie­równomiernie rozdzielonym między poszcze­gólne regiony i kraje. Zasoby Chin np., kraju skupiającego 22% ludności świata, wynoszą j zaledwie 2,5% zasobów światowych, podczas gdy Arabia Saudyjska mająca mniej niż 0,2% ludności świata posiada blisko 30% świato­wych zasobów ropy. Ropa znajduje się przy tym nie tam, gdzie jest najbardziej potrzebna. Największe złoża skoncentrowane są na Bliskim Wschodzie, którego potrzeby własne są znikome. Europa Zachodnia — poważny kon­sument ropy — jest bardzo uboga w jej złoża.Te nierównomierności i dysproporcje były i są przyczyną wielu napięć i konfliktów między­narodowychStany Zjednoczone (mimo wysokiego wydo-j bycia własnego), Europa Zachodnia i Japonia  muszą importować znaczne ilości ropy. Jaki jest procentowy udział poszczególnych regionie odgrywając większej roli w światowym obrocie ropą naftową.

NIEODKRYTE ZASOBY

Ilość zasobów nie odkrytych oszacowano przez ekstrapolatację obszarów obecnie eksplo­atowanych. Na kuli ziemskiej bowiem znajdu­je się wiele innych miejsc słabo rozpoznanych gdzie być może uda się dokonać dalszych od­kryć (szelfy Morza Arktycznego, obszar Chin, Australia, Ocean Atlantycki, rejon An­tarktydy, Zatoka Tajlandzka, delta Mekongu i inne).Wg obecnego rozeznania, największe zasoby gazu ziemnego pozostającego do odkrycia znajdują się w Zachodniej Syberii (około 60 • •1012 Nm3), perspektywy pozostałych krajów świata są znacznie skromniejsze (łącznie oko­ło 68 • lOi2 Nm3).Jednak wiercenia na świecie nie osiągnęły jeszcze półmetka. Do dnia 1.01.1978 r. w Stanach Zjednoczonych wykonano ogółem około 2,6 miliona odwiertów na obszarze mniejszym niż 5 min km2. Natomiast w pozostałych rejonach świata odwiercono tylko 860 tysięcy otworów. Wynika z tego, że 75% wszystkich wykonanych odwiertów znajduje się na obszarze wynoszącym tylko 7% po­wierzchni nadającej się do poszukiwań. Obra­zuje to możliwość dalszych odkryć i ewentu­alną korektę wielkości ostatecznych zasobów gazu.

TRUDNA DOSTĘPNOŚĆ

Trudno dostępne rejony Arktyki i Antarktydy również uważa się obecnie za roponoś- ne, jednak ich ewentualna eksploatacja będzie niezwykle trudna zarówno ze względów tech­nicznych, jak i technologicznych. Większość zasobów ropy położona jest na głębokości nie przekraczającej 3000 m.W miarę postępu badań zwiększa się zakres penetracji pionowej. Wiercenia prowadzone są na coraz większych głębokościach. Rekord ro­ku 1974 wynosił 12 500 m (Stany Zjednoczo­ne). W ZSRR wiercenia doświadczalne siępały w tym czasie 15 000 m.W Polsce dobrze zbadane obszary leżą na głębokości 2000-—3000 m. Obecnie wyłania się potrzeba wykonania wierceń głębszych, poni­żej 4000 do 6000 m. Warto przy okazji zdać sobie sprawę z kosztów takich wierceń na na­szym terenie oraz czasu, który jest potrzebny na ich wykonanie.

INTERESUJĄCE MAŁE MORZA

Bardzo interesujące pod względem złóż ro­py są małe morza, do których można zaliczyć takie akweny jak: Zatoka Meksykańska, Mo­rze Czarne, morza:   Śródziemne,  Bałtyckie, Czerwone, Południowochińskie, Japońskie i południową część Morza Beringa. Szczegól­nie obiecujący jest rejon Zatoki Meksykań­skiej.Przykładem mórz, których część dna stano­wi szelf kontynentalny i dobrze rokujących, jeżeli chodzi o wydobycie ropy, może być Mo­rze Północne już obecnie stanowiące specjalny rozdział w historii eksploatacji ropy naftowej o  szczególnym znaczeniu dla Europy. Do mórz obiecujących pod względem prawdopodobień­stwa obecności złóż ropy należą także: Adria­tyk, morza:  Wschodniochińskie, Karskie, Łaptiewów, Wschodniosyberyjskie,  Czukockie i północna część Morza Beringa.