//////

Bogactwo Ziemi

ROPA NAFTOWA

Ropa naftowa — czarna tajemnicza substancja wypływająca z ziemi — była znana od dawna. Ogień Prometeusza, ognie wszelkich magów średniowiecznych, wszystkie one zawierały tę samą mieszaninę węglowodorów, której zna­czenie uświadomiła sobie ludzkość dopiero na początku XX w. w związku z rozwojem mo­toryzacji. Minęło jednak jeszcze prawie 75 lat, zanim przeciętny obywatel kraju rozwiniętego pod względem przemysłowym zaczął pojmo­wać, że ropa naftowa to energia elektryczna ciepło i transport, że ropa jest „krwią”, bez której słabnie tętno życia gospodarczego, wy­buchają kryzysy ekonomiczne i polityczne, upadają rządy, gwałtownie spada poziom ży­cia rosną wydatki, stają fabryki i zwiększa się bezrobocie.

KONFLIKTY I STRATY

Już kryzys sueski w 1956 r. wykazał, do czego może doprowadzić ograniczenie dostaw ropy. Następnie konflikt arabsko-izraelski w 1967 r. i zamknięcie Kanału Sueskiego zapo­czątkowały poważne trudności gospodarcze nie tylko wielkich towarzystw naftowych, lecz także przedsiębiorstw średniej wielkości.’ Pań­stwa arabskie produkujące ropę nie były jed­nak wówczas zdolne do wspólnego działania i dlatego świat kapitalistyczny potrafił dość szybko zażegnać konflikt nie ponosząc zbyt wielkich strat. Spór między Izraelem i pań­stwami arabskimi jesienią 1973 r. zastał blok państw arabskich już bardziej zjednoczony i dlatego kryzys naftowy nastąpił wtedy ze wszystkimi jego konsekwencjami. Ogranicze­nie wydobycia oraz zakaz eksportu tego su­rowca do Stanów Zjednoczonych i Holandii zapoczątkowały narastanie trudności, które stały się przyczyną kolejnych krachów.

SZYBKI WZROST CEN

Nastą­pił szybki wzrost cen ropy, ograniczanie jej spożycia, zatrzymywano produkcję, zaczęły pustoszeć autostrady. I chociaż po miesiącach znowu rozpoczęła się regularna dostawa ropy, to dziś jest już pewne, że jej ceny nigdy nie spadną do tak niskiego poziomu, jak przed ro­kiem 1973.Świat wysoko uprzemysłowiony i bogaty uświadomił sobie dopiero w święta Bożego Narodzenia 1973 r. swą zależność od ropy naf­towej. Wygaszone reklamy, puste jezdnie i au­tostrady, rosnące ceny, atmosfera przygnębie­nia zamiast radości, jaka towarzyszy tym grudniowym świętom, wywarła potężniejsze’ ; wrażenie na ludziach niż niejedna autorytaty­wna, naukowa ekspertyza ostrzegawcza.

POCZĄTEK NOWEJ ERY

Prze­łom lat 1973/1974 był początkiem ery nowej aktywności — podjęto ze spotęgowaną energią i zwiększonymi nakładami poszukiwania ropy w regionach politycznie bardziej stabilnych niż kraje Bliskiego Wschodu, opracowano za­krojone na szeroką skalę programy racjonali­zacji użytkowania i oszczędzania ropy nafto­wej, wznowiono i zintensyfikowano badania zmierzające do wynalezienia ekonomicznych sposobów produkcji tzw. ropy węglowej i innych substytutów przetworów naftowych, zwłaszcza paliw silnikowych.Wysoki stopień rozwoju produkcji przemysło­wej, charakterystyczny dla współczesnego eta­pu rozwiniętej cywilizacji, powoduje niezwy­kle wysokie zapotrzebowanie na energię z wszelkich źródeł.

REWOLUCJA NAUKOWO-TECHNICZNA A PROBLEM ENERGII

Bez przesady można po­wiedzieć, że dalszy rozwój świata wyznaczają zasoby energii. Jeżeli ludzkość chce iść na­przód, musi przede wszystkim rozwiązać pro­blem zapewnienia dostatku podstawowych, tradycyjnych źródeł energii. Jednocześnie rze­czą konieczną jest znalezienie źródeł nowych przez zwiększenie wysiłku badawczego. Eks­ploatacja tych nowych źródeł pozwoli następ­nie zmniejszać udział paliw kopalnych — zwłaszcza ropy — w całkowitej produkcji energii. Jedynie w ten sposób można będzie zaoszczędzić ropę na zastosowania bardziej ce­lowe, czyli głównie na jej przerób chemiczny. Jest to niezbędne, ponieważ świat bardzo szyb­ko zbliża się do sytuacji, w której rzeczywi­stością może się stać niedobór ropy, a nawet jej zupełny brak.

PODSTAWOWY WARUNEK DALSZEGO ROZWOJU

Trzeba też zdawać sobie sprawę z tego, że obecnie co najmniej 40—50% całej wyprodu­kowanej energii przepada bezużytecznie z różnych przyczyn, a przede wszystkim w wy­niku niskiej sprawności urządzeń, maszyn, silników. Podstawowym warunkiem dalszego rozwo­ju ludzkości jest zmniejszenie tych strat, a także konieczność znalezienia nowej techni­ki i technologii produkcji energii. Zwracał na to uwagę na IX Światowym Kongresie Naf­towym w Tokio, w maju 1975 r., W.D. Sza- szin, radziecki minister przemysłu naftowego. Stwierdził on, że chociaż na naszej planecie istnieją pokaźne zasoby ropy i gazu ziemnego, to jednak te nieocenione dary natury będą po­trzebne jeszcze wielu przyszłym pokoleniom i tó nie tylko jako paliwo, lecz —- i to głów­nie — jako surowiec chemiczny do produkcji istotnych życiowo artykułów konsumpcyjnych.

ŚWIATOWE ZAPOTRZEBOWANIE

Dostateczna ilość energii jest obecnie jednym z ważniejszych warunków rozwoju ekonomicz­nego w każdym kraju. Żaden z krajów prze­mysłowo rozwiniętych ani rozwijających się nie był dotychczas poważnie zagrożony jej brakiem. Jednak rezerwy energetyczne naszej planety są ograniczone. Wskutek stałego i szybkiego rozwoju przemysłu, mimo eksplo­zji demograficznej, zużycie energii w przeli­czeniu na jednego mieszkańca Ziemi stale się zwiększa. Światowe zużycie energii w ciągu 20 lat rosło w przybliżeniu o 5% rocznie . Wzrost ten wskazuje, że co 14 lat następuje podwojenie zużycia. W 1970 r. zużycie energii wyrażone w ekwiwalencie ropy wyniosło 5260 min t. Na rok 1980 przewidywano zu­życie 8650 min t .

NIEZWYKŁE ZNACZENIE

Ze względu na niezwykłe znaczenie energii dla dalszego rozwoju ludzkości wszystkie pro­blemy z nią związane są przedmiotem zainte­resowania, analiz, badań i prognoz wielu mię­dzynarodowych instytucji i organizacji. Jedną z nich jest Światowa Konferencja Energety­czna (World Energy Conference, WEC), rodzaj komisji do spraw energii, zbierającej się co 3 lata. Z materiałów ostatniej sesji WEC, któ­ra odbyła się w 1980 r. w Monachium, wyni­ka, że zapotrzebowanie na energię w najbliż­szych latach oraz w dalszej przyszłości będzie przedstawiało Się następująco .Rys.  przedstawia zasadnicze zmiany po II wojnie światowej zachodzące w bazie pali­wowej, w której coraz mniejszą rolę odgrywa paliwo stałe, a coraz większą — paliwa płynne i gazowe.

W WIELU REJONACH

W wielu rejonach świata zasoby węg a kamiennego i brunatnego przewyższała zasoby paliw płynnych i gazu. Warunkiem wyraźnego zwiększenia eksploatacji węglowej bazy paliwowej w przyszłości będzie udosko­nalenie technologii wydobycia węgla oraz jego coraz bardziej wydajny i opłacalny przerób na gaz i paliwa płynne (ewentualnie zastosowa­nie ekonomicznie uzasadnionego odsiarczania spalin, co pozwoliłoby wykorzystać gatunki węgla o dużej zawartości siarki).Liczne i poważne zagadnienia wyłoniły się przy rozpatrywaniu przewidywanego ogrom­nego wzrostu zużycia energii. W sprawozdaniu jednej z komisji ONZ wymienia się trzy głów­ne problemy: Jak będzie rozwiązywany ogromny wzrost zużycia energii w następnych dziesię­cioleciach; czy znane obecnie źródła są w sta­nie zaspokoić wymagania tego wzrostu.