//////

Finanse publiczne w Polsce

KLASYFIKACJA DOCHODÓW I PRZYCHODÓW

W najprostszy, jednowymiarowy sposób skonstruowana jest klasyfika­cja przychodów i rozchodów. Są one klasyfikowane wyłącznie według pa­ragrafów, określających charakter (rodzaj) przychodu lub rozchodu. Nume­ry przyporządkowano poszczególnym rodzajom przychodów i rozchodów raczej przypadkowo, nie próbując wyodrębniać klasyfikacyjnie większych grup przychodów i rozchodów. Klasyfikacja dochodów i wydatków według części budżetowych sto­sowana jest wyłącznie w budżecie państwa. Klasyfikacja ta oparta jest na kryterium administracyjnym — za część budżetową uważa się segment planu dochodów i wydatków budżetu państwa, za którego realizację od­powiada jeden organ władzy publicznej lub kierownik państwowej jed­nostki sektora finansów publicznych. 

CZĘŚCI BUDŻETOWE

Organ kierujący wykonaniem bu­dżetu państwa w danej części budżetowej nazywany jest dysponentem głównym lub dysponentem I stopnia środków budżetu państwa. Zasadą jest przy tym, że dysponent główny środki na wydatki budżetowe otrzy­muje bezpośrednio od Ministra Finansów z Centralnego Rachunku Bieżą­cego Budżetu Państwa, z prawem ich dalszego dystrybuowania między podległe jednostki.Prawną podstawą utworzenia części budżetowych jest art. 103 ustawy o finansach publicznych.Do 1999 r. struktura części budżetowych była bardzo prosta. Części bu­dżetowe tworzone były dla poszczególnych organów władzy i administracji rządowej, takich jak:Sejm, Senat i Prezydent,organy władzy sądowniczej (sądy i trybunały),organy władzy publicznej podporządkowane bezpośrednio Sejmowi(takie jak np. Najwyższa Izba Kontroli czy Państwowa Inspekcja Pracy),ministrowie,wojewodowie,kierownicy niektórych organów centralnych (podlegających mini­strom),ZUS i KRUS.

ZAKRES SPRAW

Oprócz tego istniało kilka części budżetowych utworzonych w celu wy­odrębnienia wydatków na pewne zadania państwowe (subwencje, obsługa długu, rezerwy budżetowe), dla których dysponentem był Minister Finan­sów. W ten sposób środki, przyznane Ministrowi Finansów przez Sejm na finansowanie kosztów funkcjonowania resortu, oddzielone zostały od środ­ków, którymi Minister Finansów dysponował na finansowanie zadań ogól- nobudżetowych czy ogólnopaństwowych. Układ ten uległ zmianie po wejściu w życie ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej.Działy administracji rządowej są blokami spraw z zakresu administracji rządowej. Zgodnie z ustawą Prezes Rady Ministrów może swobodnie kształtować kompetencje poszczególnych członków Rady Ministrów przy­porządkowując im poszczególne działy (jeden lub kilka). Zakres spraw przypisanych do poszczególnych działów nie obejmuje całości kompetencji administracji rządowej.

POZA STRUKTURĄ DZIAŁÓW

Poza strukturą działów pozostają np. sprawy należą­ce do prezesów (kierowników) urzędów centralnych podległych bezpośred­nio Premierowi.Do  koncepcji organizacyjnej administracji rządowej dostosowano układ budżetu państwa. Od 1999 r. obowiązuje zasada (powtórzona w usta­wie o finansach publicznych z 2005 r.), iż dla każdego działu administracji rządowej (z jednym wyjątkiem) tworzy się odrębne części budżetowe.W efekcie tych zmian w klasyfikacji części budżetowych, wprowa­dzonej rozporządzeniem Ministra Finansów z 5 maja 2006 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów, wy­różnić można kilka różniących się charakterem rodzajów części budżeto­wych. Są to:części odpowiadające urzędom organów władzy państwowej, kontro­li i sądownictwa niezależnym od administracji rządowej,części odpowiadające działom administracji rządowej,części odpowiadające organom administracji rządowej podporządko­wanym bezpośrednio Prezesowi Rady Ministrów i właściwym w spra­wach niezaliczonych do żadnego działu administracji rządowej,części odpowiadające wojewodom,części odpowiadające innym jednostkom organizacyjnym — Za­kładowi Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego,wyliczone w art. 103 ust. 2 ustawy o finansach publicznych częścispecjalne”, których dysponentem jest Minister Finansów.

PRZEMIANOWANE BUDŻETY DAWNYCH RESORTÓW

Niektóre z części określonych nazwami działów administracji rzą­dowej są przemianowanymi budżetami dawnych resortów. Tak jest np. w przypadku części budżetowej „Obrona narodowa”, odpowiadającej dokładnie dawnemu budżetowi Ministerstwa Obrony Narodowej, czy z częścią budżetową „Zdrowie” (dawne Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, noszące obecnie nazwę Ministerstwo Zdrowia). Ponieważ jed­nak obowiązuje zasada, iż „dla poszczególnych działów administracji rzą­dowej oraz urzędów nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów ustala się odpowiednio odrębne części budżetu , w innych przypadkach budżet jednego resortu trzeba „pokroić” na kilka części działowych, co oczywiście zawsze w pewnym stopniu jest zabiegiem sztucznym. 

PODZIAŁ BUDŻETÓW

W taki sposób po­dzielone są np. budżety: Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, gdyż szef te­go resortu jest jednocześnie ministrem właściwym do spraw informa­tyzacji,Ministerstwa Transportu i Budownictwa, w którym trzeba było do­datkowo wyodrębnić budżet działu „Łączność”,Ministerstwa Rolnictwa, gdyż szef tego resortu jest jednocześnie ministrem właściwym do spraw rynków rolnych oraz do spraw rozwo­ju wsi.Zasady wyodrębniania odrębnych części dla każdego działu administra­cji rządowej nie zachowano w jednym przypadku, tworząc wspólną część budżetową dla trzech działów: „Budżet”, „Finanse publiczne” i „Instytucje finansowe”, których dysponentem jest Minister Finansów. Połączenia tego dokonano bez podstawy prawnej. Części budżetowe tworzy i znosi Minister Finansów. Aktualny układ czę­ści budżetowej określony jest rozporządzeniem Ministra Finansów z 5 maja 2006 r. w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dys­ponentów

KLASYFIKACJA WYDATKÓW STRUKTURALNYCH

Wydatkami strukturalnymi nazywa się wydatki na zadania, które mogą być dofinansowane ze środków Unii Europejskiej przeznaczonych w budże­cie UE na politykę strukturalną, czyli na przedsięwzięcia mające na celu umocnienie spójności gospodarczej i społecznej. Pod pojęciem spójności gospodarczej i społecznej rozumie się przy tym zmniejszanie dysproporcji w poziomie rozwoju między krajami członkowskimi UE i regionami w po­szczególnych państwach. Dla lat 2000-2006 za podstawowe cele tej polity­ki uznano: wspieranie rozwoju i dostosowania strukturalnego regionów opóź­nionych w rozwoju (Cel 1);wspieranie gospodarczej i społecznej konwersji obszarów stojących w obliczu problemów strukturalnych (Cel 2);wspieranie dostosowania i modernizacji polityk i systemów kształ­cenia, szkolenia i zatrudnienia (Cel 3).

Z ROZPORZĄDZENIA MINISTRA FINANSÓW

Klasyfikacja wydatków strukturalnych została wprowadzona rozporzą­dzeniem Ministra Finansów z 5 lipca 2005 r. w sprawie szczegółowej klasy­fikacji wydatków strukturalnych.Klasyfikacja wydatków strukturalnych jest trzypoziomowa, a tworzą ją obszary, kategorie i podkategorie wydatków strukturalnych. Większość wymienionych powyżej kategorii została podzielona na pod- kategorie. Są one opisywane przez wyliczenie rodzajów wydatków, które zalicza się do danej podkategorii. W ten sposób stworzono czwarty poziom klasyfikacyjny wydatków strukturalnych. Badania poziomu wydatków strukturalnych nie zostały włączone do ogólnego systemu sprawozdawczości budżetowej, lecz dla lat 2000-2004 przeprowadzone zostały tylko na wylosowanej przez Główny Urząd Staty­styczny grupie jednostek samorządu terytorialnego.

SPRAWOZDAWCZOŚĆ BUDŻETOWA

Dane dotyczące gospodarki środkami publicznymi, zawarte w księgach rachunkowych jednostek organizacyjnych sektora publicznego, z oczywi­stych względów nie mogą być bezpośrednio wykorzystywane przez organy nadzorujące jako źródło informacji o przebiegu wykonania budżetu i stanie finansów sektora. Musi więc istnieć system, który dane z ksiąg rachunko­wych będzie porządkował, agregował i przekazywał do jednostek (instytu­cji) odpowiedzialnych za finanse publiczne. Tym systemem jest sprawoz­dawczość budżetowa. Sprawozdania budżetowe można uważać za uporządkowane i sporzą­dzane w ustalonych terminach i według ustalonych, jednolitych wzorów wyciągi z ksiąg rachunkowych. Zawierają one dane o podstawowych wiel­kościach związanych z gospodarowaniem środkami publicznymi, a więc o:dochodach realizowanych przez poszczególne jednostki,zaciągniętych zobowiązaniach i dokonanych wydatkach,stanie środków pozostających na rachunkach jednostek,stanie zadłużenia,a także o innych wielkościach charakteryzujących działalność jednostek or­ganizacyjnych sektora publicznego.