//////

ŁATWE DO ZBADANIA

Stosunkowo łatwe do zbadania są tereny po­łożone na lądzie poza kręgami polarnymi i w niezbyt dużej odległości od centrów cywiliza­cji, a także obszary szelfów kontynentalnych, będących jakby wysuniętymi w morze skra­jami lądów, gdzie głębokość wody wynosi przeciętnie 200 m. Dna szelfów stanowią z re­guły skały osadowe, stąd wysoka roponośność tych obszarów.Do podobnie dobrze rokujących terenów można zaliczyć tzw. skłony kontynentalne, czyli przejścia od płytkiego szelfu do obsza­rów dennych oceanu. Głębokość wody w gór­nej części skłonów kontynentalnych wynoszą­ca 600 do 1000 m nie stanowi jeszcze zasadni­czej przeszkody dla eksploatacji tych terenów. Ocenia się, że powierzchnia perspektywiczna obszarów lądowych wynosi przeszło 50 min km2, natomiast analogiczna powierzchnia szel­fów i skłonów kontynentalnych — powvżej 20 min km2.

MIEJSCE WYSTĘPOWANIA ZŁÓŻ

Ropa naftowa, jak już wspomniano, występuje w skałach osadowych — porowatych piaskow­cach, wapieniach, gdzie zatrzymała się przed wiekami w swojej migracji.Skały takie spotykane są w utworach roż­nych okresów geologicznych, od ery najstar­szej, prekambryjskiej, poprzez erę paleozoicz- ną i jej kolejne okresy (sylur, dewon, karbon i perm), przez erę mezozoiczną (trias, jura, kreda), aż do ery nowożytnej, z której naj­bogatsze w ropę są utwory okresu trzecio­rzędu. Formacje zawierające ropę występują na różnych głębokościach pod powierzchnią zie­mi, na obszarach lądowych, a także w akwe­nach morskich, w miejscach o bardzo różnej dostępności dla penetracji przez człowieka.

NA TEMAT ZASOBÓW

Nie zmienia to oczywiście faktu, że światowe zasoby są ogra­niczone, chociaż dziś nie sposób precyzyjnie określić tej granicy. Wszystko, co powiedziano powyżej na temat zasobów ropy naftowej, dotyczy tylko tzw. ro­py konwencjonalnej. Oprócz tego surowiec ten występuje na świecie w postaci łupków nafto­wych i piasków bitumicznych zawierających ropę ciężką. Odkryte złoża ropy niekonwen­cjonalnej, aczkolwiek trudnej do przerobu i posiadającej głównie znaczenie lokalne, za­wierają (wg danych WEC 1980) ogółem

około 100 mld t. Złoża prawdopodobne tych surowców są bardzo wielkie i obejmują około 1000 mld t, czyli znacznie więcej niż złoża ro­py konwencjonalnej. Uważa się jednak, że przy obecnym stanie techniki do wykorzysta­nia możliwe jest zaledwie około 50 min t pia­sków i łupków bitumicznych łącznie. Wobec wysokich, kosztów przerobu ropa z tych źródeł długo jeszcze nie będzie odgrywała większej roli w światowym bilansie tego surowca.

INNE DANE

Nieco inne dane prezentuje wykonany dla WEC 1980 Przegląd Zasobów Energii (Fede­ralny Instytut Nauk o Ziemi, Hanower, 1980). Znaczne różnice między podanym w oszacowaniem zasobów odkrytych i danymi zawartymi w poprzednich tabelach wynikają z przyjęcia innego założenia — tu liczy się tylko ropa zalegająca na głębokości do 400 m pod powierzchnią morza. Dlatego ilość ropy już odkrytej jest mniejsza. Natomiast jej za­soby pozostające do odkrycia przedstawiają się bardziej optymistycznie. W rezultacie oce­na ostatecznych zasobów pozostających do wydobycia wypada podobnie i wynosi około 300 mld t.Ogólnie uważa się, że rachunki statystyczne dają wyniki zawyżone. Nie należy jednak za­pominać, że rozwój nauki i techniki stale wnosi poprawki do dokonywanych obliczeń, a wtedy wielkość zasobów ostatecznych może okazać się jednak większa.

PRZYJĘTE ZAŁOŻENIA

Przyjmując te założenia M. T. Halbouty i J. D. Moody określili następująco światowe ogólne zasoby ropy. Istnieje 95% pewności, że zostaną znalezione zasoiby dotychczas nie znane, określone w tab. 9 jako minimum do odkrycia (68 min t). Szan­sa odkrycia maksimum nie znanych zasobów <345 min t) wynosi zaledwie 5%. Oczekuje się, że w przyszłości zostaną odkryte zasoby okre­ślone w tabeli jako średnie.Tak więc prawdopodobnie do znanych za­sobów dojdzie jeszcze 141 mld t ropy, której odnalezienia należy spodziewać się do 2000 r.Jeśli się to sprawdzi, ostateczne światowe zasoby ropy naftowej wyniosłyby łącznie od początku do końca wydobycia 48 + 115 + + 141 = 304 mld t. Jak już wspomniano, liczby te dotyczą tzw. ropy  tj. uznanej za możliwą do wydoby­cia.

PRZYBLIŻONY SZACUNEK

Przybliżony szacunek tej wielkości dokony­wany jest na podstawie statystycznych metod matematycznych, wynikających z doświadczeń, jakie zgromadzono przy badaniu złóż odkry­tych. Rachunek statystyczny pozwala na przejście od znanego do nieznanego, oczywi­ście z pewnym określonym stopniem prawdo­podobieństwa. Jest wiele szkół i wiele metod wykonywania takich obliczeń. Podstawą każ­dej z nich musi być wielkie doświadczenie oraz ogromny zbiór wyjściowych danych geo­logicznych i inżynieryjnych charakteryzują­cych znane złoża pod każdym możliwym względem. Reszta jest już tylko kwestią pro­jekcji statystycznej.Jeden z takich rachunków wykonany został przy następujących trzech założeniach umow­nych:obliczenia dotyczą zasobów lądowych oraz podwodnych, jednak położonych nie głę­biej niż 2000 m pod powierzchnią morza; ogólny współczynnik wykorzystania zasobów wynosić będzie 40% (obecnie — śre­dnio — tylko 25%); stan wiedzy geologicznej umożliwi wykorzystanie wszelkich „pułapek” skalnych zawierających ropę.

UDOKUMENTOWANE ZASOBY

Podane liczby dotyczą zasobów odkrytych, przez które wspomniani autorzy rozumieją zasoby udokumentowane (rozpozna­ne) oraz perspektywiczne (spodziewa­ne z dużym prawdopodobieństwem), na pod­stawie racjonalnych przesłanek. Na tych zasobach, jak już wspomniano, ropa się jednak nie kończy. Są jeszcze zasoby nie odkryte, oczekujące na odnalezienie. O tym, że takie złoża są, nauka światowa ma prawo być prze­konana na podstawie wiedzy o roponośności poszczególnych formacji geologicznych, z któ­rych nie wszystkie i nie we wszystkich rejo­nach świata zostały już przebadane. Można sobie wyobrazić, jak trudnym zada­niem jęst określenie przypuszczalnej wielko­ści zasobów, których jeszcze nie odkryto.

WIELKOŚĆ ŚWIATOWYCH ZASOBÓW

Z ogólnej liczby 272 gigantów i supergigan­tów, 75 znajduje się na Bliskim Wschodzie. Supergigantów jest na świecie około 30, z cze- go 20 na Bliskim Wschodzie, a pozostałe — : w Stanach Zjednoczonych, Algierii i Indonezji.Na X Światowym Kongresie Naftowym w 1979 r. w Bukareszcie, M. T. Halbouty i J. D. Moody podali, że do 1976 r. odkryto łącznie na świecie około 163 mld t ropy naftowej. Z zasobów tych zostało już wykorzystane 48,4 mld t, a do wykorzystania pozostało 114,8 mld t, czyli około 70% odkrytej ropy ogółem. Przeszło połowa (około 60%) zasobów pozostających do wydobycia znajduje się na Bliskim Wschodzie.

KLASYFIKACJA ZŁÓŻ

Najczęś­ciej, w odniesieniu do dużych złóż, wyróżnia się 3 grupy:złoża wielkie, o zasobności 50— 100 min t ropy naftowej (wg literatury ame­rykańskiej — powyżej 68 min t, tj. powyżej 500 min baryłek), złoża giganty o zasobności 100— 300 min t ropy (wg literatury amerykań­skiej 200 do 800 min t), złoża supergiganty, zwane też złożami unikalnymi, o zasobności 500— 1000 min t ropy (wg literatury amerykańskiejpowyżej 800 min t).Przez zasobność złoża rozumie się ilość ropy zawartej w złożu w momencie jego odkrycia, tj. przed rozpoczęciem eksploatacji. Jest rze­czą szczególnie godną uwagi, że 75% wszy­stkich światowych zasobów ropy zgromadzone jest w złożach gigantach i supergigantach (z tego około 50% — w supergigantach). Liczba złóż odkrytych wynosi ogółem około 300 tysięcy, w tym giganty i supergiganty stanowią mniej niż 10%.